Na marinie w Kamieniu Pomorskim, tuż przy jeziorze, stoi coś czego nie zobaczycie w wielu innych miejscach w Polsce – odtworzony wrak XIX-wiecznego szkunera trójmasztowego wydobyty z Bałtyku. To nie replika ani model, tylko autentyczne fragmenty drewnianego statku, który spoczywał pod wodą przez ponad sto lat.
Wrak ma 27 metrów długości i 7 metrów szerokości. Zachowało się około połowy oryginalnej konstrukcji – masywna stępka ważąca 7 ton, wręgi z żelaznymi nitami, denniki i fragmenty poszycia. Wszystko z dębowego drewna, które przetrwało dziesięciolecia w morskiej wodzie.
- autentyczne fragmenty XIX-wiecznego statku
- wyjątkowe miejsce w polskiej historii morskiej
- możliwość obejrzenia zachowanych elementów konstrukcji
- wieczorne podświetlenie wraku
- tablica z unikalnymi archiwalnymi zdjęciami
Historia odkrycia i dramatyczne wydobycie z morza
Lokalizacja wraku była znana już w 1997 roku, kiedy zinwentaryzowano go na plaży w Międzywodziu. Leżał spokojnie pod wodą, aż do 2011 roku, gdy sztorm częściowo go odsłonił. Wtedy jeszcze nie podjęto decyzji o wydobyciu.
Przełom nastąpił w 2016 roku. Kolejny potężny sztorm przemieścił fragmenty żaglowca o pół kilometra na zachód, a siedmiotonową stępkę – aż o 3 kilometry. Statek wyrzucony na plażę zaczął się szybko niszczyć. Zbliżał się orkanu Barbara, więc czasu było bardzo mało.
Akcja wydobycia miała charakter ratunkowy i trwała zaledwie dwa dni – w grudniu 2016 roku. To była pierwsza tego typu operacja w Polsce, bezprecedensowa na skalę światową. Wydobyte fragmenty przewieziono do Kamienia Pomorskiego, gdzie przez kilka lat trwały prace konserwatorskie i rekonstrukcyjne.
Wrak wypełnia lukę w polskiej ekspozycji drewnianych żaglowców – między średniowiecznymi łodziami klepkowymi a zbudowanym w 1939 roku żaglowcem „Generał Zaruski”, który pływa do dziś.
Co dokładnie można zobaczyć na marinie
Wrak został złożony na betonowym fundamencie w centralnej części mariny. Nie uzupełniano brakujących elementów – ekspozycja pokazuje tylko to, co ocalało. Dzięki temu widać autentyczną konstrukcję XIX-wiecznego statku towarowego.
Stępka – oś konstrukcyjna szkieletu – ustawiona jest centralnie. Prostopadle do niej zamontowano wręgi i denniki, czyli elementy tworzące „szkielet” kadłuba. Konstrukcja miejscami wznosi się do 3 metrów wysokości. Można obejść ją dookoła po specjalnie przygotowanym bruku.
Wrak jest podświetlony, co sprawia że wieczorem wygląda naprawdę efektownie. Przy ekspozycji stoi nowa tablica informacyjna z 13 archiwalnymi fotografiami portu w Kamieniu Pomorskim z początku XX wieku, w tym unikatowe zdjęcie z 1909 roku autorstwa Adolfa Bartelta. Na tablicy znajdziecie też zdjęcia dokumentujące kolejne etapy wydobycia i rekonstrukcji.
Żelazne nity i dębowe drewno – co mówi konstrukcja
Fragmenty wręg połączone są żelaznymi nitami, co świadczy o kunszcie XIX-wiecznych konstruktorów. Użycie dębowego drewna to nie przypadek – dąb był standardem w budownictwie okrętowym ze względu na wytrzymałość i odporność na działanie wody.
Statek reprezentuje ginący już w XIX wieku typ towarowego żaglowca. Jego konstrukcja pokazuje rozwiązania stosowane w jednostkach z XVII i XVIII wieku. Stan zachowania pozwala dokładnie obserwować te elementy, co czyni wrak obiektem unikatowym w skali całej Polski.
Tablica informacyjna wyposażona jest w kody QR – pierwszy prowadzi do filmu dokumentującego wydobycie żaglowca, drugi do cyfrowej, trójwymiarowej prezentacji wraku przygotowanej przez Biuro Dokumentacji Zabytków w Szczecinie.
Dla kogo to miejsce i ile czasu przeznaczyć
Wrak zainteresuje przede wszystkim miłośników historii żeglarstwa i budownictwa okrętowego. Dzieci też zwykle są zafascynowane – nie codziennie można zobaczyć prawdziwy statek wydobyty z morskiego dna.
Sam wrak ogląda się około 15-20 minut, ale warto połączyć to z wizytą na całej marinie i spacerem wzdłuż jeziora. W okolicy jest amfiteatr i molo. Jeśli ktoś interesuje się lokalną historią, tablica informacyjna z archiwalnymi zdjęciami kamieńskiego portu może pochłonąć kolejne kilkanaście minut.
To dobry punkt programu podczas zwiedzania Kamienia Pomorskiego. Można tu wpaść na krótki spacer albo spędzić więcej czasu, odpoczywając na marinie.
Jak dojechać i gdzie dokładnie szukać wraku
Marina w Kamieniu Pomorskim znajduje się przy jeziorze Kamieńskim, w centrum miasta. Z rynku wystarczy iść w stronę jeziora – po drodze miniecie amfiteatr, a dalej zobaczycie molo. Wrak stoi w pobliżu mola, trudno go przegapić.
Współrzędne GPS: 53.97348, 14.76759
Dojazd samochodem jest prosty – Kamień Pomorski leży przy drodze wojewódzkiej 102, około 60 km od Szczecina. W centrum miasta są parkingi, stamtąd do mariny kilka minut spacerem.
Informacje praktyczne – ceny i godziny zwiedzania
Wejście na marinę i oglądanie wraku jest bezpłatne. Ekspozycja dostępna jest przez całą dobę – wrak stoi na otwartej przestrzeni mariny, więc można go oglądać o każdej porze. Wieczorem, gdy włącza się iluminacja, wygląda szczególnie ciekawie.
Najlepszy czas na wizytę: od wiosny do jesieni, choć zimą też można przyjechać. Latem marina tętni życiem, jest więcej turystów, ale też więcej wydarzeń w pobliskim amfiteatrze.
Warto zabrać ze sobą telefon z dostępem do internetu – dzięki kodom QR na tablicy informacyjnej można obejrzeć film z wydobycia i trójwymiarową wizualizację wraku. To świetne uzupełnienie zwiedzania, szczególnie dla dzieci, które lubią multimedialne atrakcje.
Wrak żaglowca z Międzywodzia został wpisany do rejestru zabytków pod numerem B – 576/2017. Prace przy jego ekspozycji sfinansowały Urząd Marszałkowski, Zachodniopomorski Konserwator Zabytków oraz gmina Kamień Pomorski.
Jeśli planujecie dłuższy pobyt w okolicy, warto połączyć wizytę przy wraku z innymi atrakcjami Kamienia Pomorskiego – zabytkową katedrą, organami, Muzeum Historii Ziemi Kamieńskiej. Marina to także dobry punkt startowy do spacerów wzdłuż jeziora lub wypraw do pobliskich miejscowości nadmorskich jak Międzywodzie czy Dziwnów.