Przy Placu Katedralnym w Kamieniu Pomorskim stoi niewielki barokowy dworek, w którym w XVIII wieku dokonano odkrycia zmieniającego bieg historii nauki. To tutaj Ewald Georg von Kleist skonstruował pierwszy kondensator elektryczny, znany jako butelka lejdejska. Dziś budynek mieści interaktywną wystawę poświęconą temu przełomowemu wynalazkowi i jego twórcy.
Miejsce to zostało oficjalnie uznane przez Europejskie Towarzystwo Fizyczne za Historic Site – punkt o szczególnym znaczeniu dla rozwoju fizyki. Nie każdy wie, że właśnie z tego małego pomorskiego miasteczka pochodzi jeden z fundamentalnych wynalazków dla współczesnej techniki.
- interaktywna wystawa o elektryczności
- historia pierwszego kondensatora
- fascynująca postać Ewalda von Kleista
- multimedialne instalacje i eksperymenty
- wyjątkowe miejsce w historii nauki
Historia dworku i jego słynnego mieszkańca
Budynek powstał pierwotnie w XIV wieku jako kuria dziekana kapituły kamieńskiej. Pożary w 1582 i 1630 roku niemal całkowicie go zniszczyły. Obecna forma pochodzi z 1725 roku – to parterowy obiekt z poddaszem, z charakterystycznym wysuniętym ryzalitem i wystawką w dachu, kryty czterospadowym dachem kopertowym.
W latach 1722-1747 zamieszkiwał tu Ewald Jürgen von Kleist, dziekan i administrator kościelny na Pomorzu Zachodnim. Z wykształcenia prawnik, w wolnych chwilach zajmował się badaniami z zakresu chemii i fizyki. Szczególnie fascynowały go zjawiska elektryczności – dziedzina wtedy zupełnie nowa i tajemnicza.
W 1745 roku von Kleist przeprowadził w tym dworku pierwszą udaną próbę z kondensatorem elektrycznym. Wynalazek ten umożliwił później rozwój telegrafu, silników elektrycznych, a w końcu całej współczesnej elektroniki i technologii kwantowych.
Po śmierci wynalazcy budynek pełnił różne funkcje. W latach 1840-1907 mieściło się tu seminarium, następnie do 1945 roku służył jako siedziba urzędu i mieszkanie burmistrza. Po II wojnie światowej przez trzydzieści lat administrowało nim Rejonowe Przedsiębiorstwo Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej. Na przełomie lat 50. i 60. przeszedł gruntowną renowację po zniszczeniach wojennych.
W 1993 roku dworek wrócił w ręce kościelne i przez lata był niedostępny dla zwiedzających. Dopiero kompleksowa restauracja i stworzenie muzealnej ekspozycji otworzyły go ponownie dla publiczności.
Interaktywna wystawa o elektryczności i wynalazcach
W lipcu 2021 roku w odrestaurowanym dworku otwarto nowoczesną wystawę zatytułowaną „Kamieński kondensator – dziedzictwo światowego odkrycia Ewalda von Kleista”. To nie tradycyjna ekspozycja z gablotami i opisami. Instalacje multimedialne i stanowiska doświadczalne pozwalają zrozumieć, czym właściwie było odkrycie von Kleista i dlaczego miało tak ogromne znaczenie.
Odbywają się tu pokazy i eksperymenty inspirowane doświadczeniami sprzed niemal trzech stuleci. Zjawiska elektryczności prezentowane są w sposób przystępny i widowiskowy – nawet osoby, które z fizyką nie miały do czynienia od szkoły średniej, mogą zrozumieć podstawowe zasady działania kondensatora.
Wystawa przybliża również postać samego wynalazcy. Von Kleist to ciekawa postać – duchowny, który w czasach gdy nauka i religia często stały w opozycji, potrafił pogodzić obie pasje. Do jego obowiązków należał nadzór nad szkołą katedralną i pracą duchowieństwa, ale znajdował czas na eksperymenty z tajemniczą „elektrycznością”.
Dla kogo ta atrakcja?
Dworek von Kleista sprawdzi się przede wszystkim dla osób zainteresowanych historią nauki i techniki. Interaktywny charakter wystawy przyciąga również rodziny z dziećmi w wieku szkolnym – młodsi zwiedzający mogą tu zobaczyć, że fizyka wcale nie musi być nudna.
Miłośnicy architektury docenią barokową formę budynku i jego lokalizację przy Placu Katedralnym, w samym sercu zabytkowego Kamienia Pomorskiego. Warto połączyć wizytę we dworku z oglądaniem katedry i spaceru po starówce.
Miejsce odwiedzają tysiące turystów rocznie, zarówno z Polski, jak i z zagranicy. Dla miłośników mniej oczywistych atrakcji to punkt obowiązkowy – nie codziennie można stanąć w miejscu, gdzie dokonano odkrycia o światowym znaczeniu.
Co warto zobaczyć w okolicy
Dworek położony jest przy Placu Katedralnym, zaledwie kilka kroków od gotyckiej katedry św. Jana Chrzciciela – jednej z najciekawszych świątyń na Pomorzu Zachodnim. Latem odbywają się tu słynne koncerty organowe podczas Międzynarodowego Festiwalu Muzyki Organowej i Kameralnej.
Tuż przed dworkiem stoi obelisk upamiętniający kamieńskiego wynalazcę, postawiony w 2000 roku w trzechsetną rocznicę urodzin von Kleista. To dobry punkt orientacyjny przy szukaniu budynku.
Samo miasteczko, choć niewielkie, kryje sporo zabytków. Zachowały się fragmenty średniowiecznych murów obronnych, stara brama miejska, ratusz. Warto przeznaczyć przynajmniej pół dnia na spokojne zwiedzanie.
Praktyczne informacje dla zwiedzających
Dworek von Kleista znajduje się przy Placu Katedralnym 4 w Kamieniu Pomorskim. Obiekt zajmuje powierzchnię około 350 m2 i mieści ekspozycję muzealną prowadzoną przez Muzeum Historii Ziemi Kamieńskiej.
Dojazd: Kamień Pomorski leży przy drodze krajowej nr 3, łączącej Szczecin z Kołobrzegiem. Z Szczecina to około 60 km, z Kołobrzegu nieco ponad 80 km. Dworek znajduje się w centrum miasta, przy głównym placu – parkowanie możliwe na ulicach przyległych lub na parkingach miejskich.
Dla osób podróżujących komunikacją publiczną dostępne są autobusy z Szczecina i innych miast regionu. Dworzec autobusowy znajduje się w odległości kilkuset metrów od Placu Katedralnego.
Czas zwiedzania: Na obejrzenie wystawy warto przeznaczyć od 45 minut do godziny. Jeśli planuje się udział w pokazach doświadczalnych lub warsztatach, może to zająć więcej czasu.
Szczegółowe informacje o godzinach otwarcia i cenach biletów najlepiej sprawdzić bezpośrednio w Muzeum Historii Ziemi Kamieńskiej lub na oficjalnych stronach miasta, ponieważ mogą się one zmieniać sezonowo.
Budynek został wpisany na listę Historic Sites przez Europejskie Towarzystwo Fizyczne – jest jednym z nielicznych miejsc w Polsce uhonorowanych tym wyróżnieniem.
Wizytę we dworku warto połączyć z innymi atrakcjami Kamienia Pomorskiego. Latem miasto tętni życiem dzięki festiwalom i koncertom, a bliskość Zalewu Kamieńskiego i Bałtyku sprawia, że można tu połączyć turystykę kulturalną z wypoczynkiem nad wodą.